هێنی هارۆلد هانسن

Henny Harold Hansen

هێنی هارۆلد هانسن كێیه‌؟

خانمێكی شاره‌زای بواری زانستى ڕه‌گه‌زناسیی و نه‌ته‌وه‌ناسیی (Ethnologist)ـه‌, كه‌ زانستێكه‌ گرنگی به‌ نه‌ته‌وه‌ و په‌یوه‌ندیی كه‌سه‌كان له‌ناو یه‌كتریی و خوونه‌ریت و جۆری دابه‌شبوونی كه‌سه‌كانى ناو كۆمه‌ڵگا ده‌دات. ساڵى 1900 له‌ دانیمارك دایك بووه‌ و ساڵی 1957 بۆ ماوه‌ی چوار مانگ و نیو، سه‌ردانی باشووری كوردستانی كردووه‌. له‌ ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ له‌ كوردستاندا بووه‌، ئافره‌تێكی كورد به‌ناوی (حه‌لیمه‌ كه‌ریم سه‌عید)ه‌وه‌, یارمه‌تى داوه‌ و كاری وه‌رگێرانی بۆ كردووه‌. وێڕاى نووسینى كتێبێك له‌سه‌ر ئافره‌تی كورد و گه‌شتنامه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌ سه‌ردانه‌كه‌ی, چه‌ندین كه‌ره‌سته‌ی كه‌له‌پووریی و كه‌لتوریشى ڕه‌وانه‌ى ولاتی دانیمارك كردووه‌. ئه‌مڕۆ هه‌موو ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ى هێنى هارۆلد بۆ ووڵاته‌كه‌ى نارده‌وه‌, له‌ به‌شێكى گه‌وره‌ى موزه‌خانه‌ى نه‌ته‌وه‌یی ولاتی دانیماركدا پارێزراوه‌.

 

هۆی هاتنی بۆ باشووری كوردستان:

له‌ساڵی 1957دا، ئه‌و كاته‌ی پڕۆژه‌ی دروستكردنی به‌ستی دوكان له‌ ئارادابووه‌، به‌ بڕیاری حكومه‌تی ئێراق و له‌لایه‌ن لیژنه‌یه‌كی دانیماركییه‌وه‌ (كه‌ كاری كۆكردنه‌وه‌ و پاراستنی ئه‌و پاشماوه‌ كۆنانه‌ی پێ سپێردراوه‌ كه‌ ده‌بن به‌ ژێر ئاوی به‌سته‌كه‌وه‌) ئه‌م خانمه‌، وه‌ك شاره‌زایه‌ك دیاری ده‌كرێت تا دوو ئه‌رك بگرێته‌ ئه‌ستۆ، یه‌كه‌میان: دیاریكردن و كۆكردنه‌وه‌ی كه‌ره‌سته‌ی ئه‌تنۆگرافیی و شتی كۆنینه‌ی ڕه‌سه‌نی كورده‌واری، دووه‌میان: به‌ئه‌نجام گه‌یاندنی لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مه‌یدانی سه‌باره‌ت به‌ ئافره‌تی كورد.

له‌ ماوه‌ی مانه‌وه‌ی له‌ كوردستاندا, جگه‌ له‌ سه‌ردانى شاره‌كانى (هه‌ولێر، سلێمانی، كه‌ركووك)، سه‌ردانی هه‌ڵه‌بجه‌، ڕه‌واندوز، دوكان، شه‌مشاره‌، تۆپزاوه‌، میرزاڕۆسته‌م، شه‌ده‌ڵه‌، سه‌رگه‌ڵو، چه‌رمه‌پان ، به‌ڵخه‌، ته‌وێڵه‌ و... چه‌ندین گوند و شارۆچكه‌ى تریشی كردووه‌.

 

ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی كه‌ له‌ئه‌نجامی سه‌فه‌ره‌كه‌ی نووسیونی:

پاش گه‌ڕانه‌وه‌ی به‌ سآ سالا، هێنی كتێبێكی گه‌شتنامه‌یی به‌ ناوی (كچانی خوا Daughters of Allah)وه‌ له‌باره‌ی سه‌فه‌ره‌كه‌یه‌وه‌ نووسیوه‌ و تێیدا وه‌ك بیره‌وه‌ریی و یاداشتی ئه‌و چه‌ند مانگه‌ی كه‌ له‌ كوردستان بووه‌، كۆمه‌ڵێك به‌سه‌رهات و دیمه‌ن و باری كه‌له‌پووری ژیانی ڕۆژانه‌ و كۆمه‌لایه‌تی خه‌ڵكی كوردی به‌گشتی تۆماركردووه‌. ئه‌م كتێبه‌ به‌ ناوی (كچانی كورد) له‌لایه‌ن (د. ناجی عه‌باس ئه‌حمه‌د)ه‌وه‌ له‌ ئینگلیزییه‌وه‌ كراوه‌ته‌ كوردیی و له‌ساڵی 1980 كۆڕی زانیاری عێراق -ده‌سته‌ی كورد- بلاوی كردووه‌ته‌وه‌.

هه‌روه‌ها له‌ساڵی 1961یشدا، هێنی هارۆلد كتێبی (ژیانی ئافره‌تی كورد)ی وه‌ك به‌رهه‌می زانستی گه‌شته‌كه‌ی بلاوكردووه‌ته‌وه‌. له‌ ئه‌م به‌رهه‌مه‌یدا، مه‌به‌ستی سه‌فه‌ره‌كه‌ی هێناوه‌ته‌ دیی و تێیدا ژیانی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی ئافره‌تی كوردی خستووه‌ته‌ ڕوو و باسی له‌ چه‌ند لایه‌نێكی ژیانی په‌یوه‌ندیدار به‌ ئافره‌تی كوردی كردووه‌، وه‌ك جلوبه‌رگ، كاروچالاكی، به‌شداری له‌ ژیانی كۆمه‌لایه‌تی، كه‌ره‌سته‌ی ڕازاندنه‌وه‌، كاری ده‌ستیی و چه‌ند بابه‌تێكی تر... ئه‌م به‌رهه‌مه‌ش له‌لایه‌ن (عه‌زیز گه‌ردی)ـه‌وه‌ كراوه‌ته‌ كوردیی و له‌ساڵی 1983 كۆڕی زانیاری عێراق -ده‌سته‌ی كورد- بلاوی كردووه‌ته‌وه‌. ساڵى 1998 له‌لایه‌ن (زه‌لال ئایمه‌ن)ه‌وه‌, هه‌ر به‌ ناوى (كچانى خوا) كراوه‌ به‌ توركى.

    

 

ئه‌و ناوه‌ڕۆكه‌ كه‌له‌پوورییانه‌ی كه‌ هێنی له‌ به‌رهه‌مه‌كانیدا باسی لێ كردوون:

هه‌روه‌ك نووسه‌ر خۆی ده‌نووسێت: له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌تنۆلۆجستێكى ژن بووه‌، توانیویه‌تی زۆر به‌ ئاسانی بچێته‌ ناو خێزانه‌ كورده‌كان و سه‌ركه‌وتووانه‌ باسی ژیانی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی كه‌لتوورییان بكات، وه‌ك: چۆنێتی دروستكردنی خانوو و پێكهاته‌ و شوێنی دروستكردنیان، ژنهێنان و خوازبێنیی و ڕێوڕه‌سمی ئاهه‌نگی بووك گواستنه‌وه‌، هه‌ڵپه‌ڕكێی كوردی, میوانداریی، جلوبه‌رگ، جۆری خواردن، كوتانی گه‌نم وجۆ، نوشته‌و حه‌تۆكه‌ و جادووكردن، مه‌شكه‌ژه‌نیین و نانكردن، پیشه‌سازی خۆماڵیی، گڵێنه‌كاریی و كاری ده‌ست، چه‌ك و خشلا، كه‌ره‌سته‌ی ڕازاندنه‌وه‌, سه‌ردانی گۆڕی پیاوچاكان و قوربانی كردن , شتن و كفنكردنی مردوو و ...

 

هه‌ڵبژارده‌یه‌ك له‌ تۆماره‌كه‌ی:

  • له‌ دانیشتنێكی كۆمه‌ڵێك ئافره‌تدا، چاوم به‌ ئافره‌تێكی زل و جوانكه‌ كه‌وت كه‌وه‌ك ئه‌ستێره‌ی ئۆپێرا ده‌نگێكی به‌رز و خۆشی هه‌بوو، ئه‌م كچه‌ تازه‌ بووك بوو، خه‌ڵكی ڕه‌خنه‌یان لێده‌گرت چونكه‌ گۆرانی ده‌خوێند، ئه‌گه‌ر ئه‌م كچه‌ له‌ ئه‌وروپا بایه‌، وه‌ك ئه‌ستێره‌یه‌كی بواری گۆرانی وتن ده‌گه‌شایه‌وه‌.

  • كه‌ نانی تیری كوردم بینی، ئیتر ببڕای ببڕ بیری سه‌مونی ئه‌وروپاییم نه‌كرد و هه‌ر نانی تیری كوردییم به‌ تام و له‌ززه‌ته‌وه‌ ده‌خوارد.

  • كه‌ گوندی تۆپزاوه‌م به‌جێهێشت له‌لایه‌ن دوو ئافره‌ته‌وه‌ به‌ڕێزه‌وه‌ ملوانكه‌یه‌كی مێخه‌ك و كوژه‌كه‌یه‌كی شینم پێشكه‌ش كرا.. زۆرم پێناخۆش بوو كه‌ لێیان جیا ده‌بوومه‌وه‌، چونكه‌ دۆستایه‌تی زۆر گه‌رمیان به‌رامبه‌رم نواند.

چه‌ند وێنه‌یه‌كی فۆتۆگرافی ئه‌و كه‌لوپه‌لانه‌ى كه‌ هینى هارۆلد ڕه‌وانه‌ى دانیماركى كردبوون و ئه‌مڕۆ له‌ مۆزه‌خانه‌ى نه‌ته‌وه‌یی كوپنهاگن پارێزراون:

      

    

 

 

سه‌ره‌تا

هه‌واڵ

گۆشه‌ى كتێب

چالاكى

گه‌له‌رى وێنه‌

ئه‌لبوومى نوێ

ده‌نگ و ڕه‌نگ

هاوكاران

په‌یوه‌ندى

HOME :: NEWS :: AUDIO & VIDEO :: PHOTO GALLERY :: CONTACT US
  Copyright © 2005-2006 Kurdish heritage institute, Inc. All Rights Reserved.